پارسه با تخت جمشید یا پریس‌پولیس هیچ تفاوتی ندارد. به شهرک سلطنتی و اشرافی سلاطین هخامنشی، ایرانی‌ها لفظ اول، اعراب لفظ دوم و یونانی‌ها سومی را به کار می‌بردند.

کلمه‌ای مثل آکروپولیس! همان‌ها بودند که به تلافی آتش کشیدن آکروپولیس، پریس‌پولیس ما را آتش زدند اما زهی خیال باطل، ستون‌های این بنا، هنوز آنقدر پابرجاست که وقتی نگاهش می‌کنی، غرور سرا پای وجودت را لبریز می‌کند. علی عبده، با الهام گرفتن از چنین نامی، باشگاه خودش را پریس‌پولیس نام گذاشت. سال 46 که شاهین منحل شد، هوشمندی پرویز دهداری بود که مجموعه بازیکنان قدر شاهین را کنار هم حفظ کرد. آنها پراکنده شده بودند، یکی به پاس رفته بود، دیگری به عقاب، آن یکی راه‌آهن، اما دهداری فقط فکر می‌کرد!

پرسپولیس را صدا می‌زد. پرسپولیس متولد شد.

اگر بخواهیم تاریخ پرسپولیس را به‌طور مختصر و طبقه‌بندی شده تشریح کنیم، این فصول را عنوان می‌کنیم.

1- دوران شکوه اولیه

2- دوران تثبیت

3- دوران جنگ

4- دوران آغاز حرفه‌ای‌گری

5- دوران جدال با بحران

***

این دوران از سال 54 ادامه پیدا کرد. در این سال‌ها، پرسپولیس یک تیم کوبنده و قدر قدرت بود که به واسطه حضور ستارگانی مثل آشتیانی، همایون بهزادی، کلانی، ایرانپاک، خوردبین، علی پروین و... نفوذی‌ترین و دیدنی‌ترین نمایش‌ها را در فوتبال ایران ارائه می‌داد. مهمترین حوادث این سال‌ها به قرار زیر بود.

1- قهرمانی در انتخابی جام باشگاه‌ها و حضور ناکام در رقابت‌های مورد نظر – 1347

2- کوچ دسته‌جمعی یاران تیم به پیکان بعد از امضای پروتکل همکاری بین عبده و خیامی – 1348

3- بازگشت بازیکنان از پیکان و آغاز فعالیت حسین فکری در پرسپولیس به‌عنوان سرمربی – 1349

4- مربیگری آلن راجرز در پرسپولیس و آغاز طوفانی تیم در دومین دوره لیگ منطقه‌ای – 1350

5- قهرمانی در لیگ ایران و آغاز فعالیت حرفه‌ای در فوتبال – 1351

6- قهرمانی در لیگ اول تخت جمشید، انحلال فعالیت حرفه‌ای، فروش استادیوم اختصاصی – 1352

7- خداحافظی ستارگانی مثل جعفر کاشانی، کلانی، محراب شاهرخی و بیوک وطنخواه از پرسپولیس- 1353

8- قهرمانی در لیگ سوم تخت جمشید، خداحافظی همایون بهزادی از تیم- 1354

***

پرسپولیس از پیله دوران اولیه خارج می‌شد. تشکیلات این تیم سر و شکلی جدید یافته بود اما تیم از آن نشاط اولیه بی‌بهره بود. این دوران سالیان بین 55 تا 58 را شامل می‌شود.

1- بهره‌مندی از یک سرمربی روس به اسم کونوف، کناره‌گیری ابراهیم آشتیانی و فریدون معینی از تیم – 1355

2- حضور منصور امیرآصفی و سپس محراب شاهرخی به‌عنوان مربیان تیم و تکرار نایب قهرمانی در مسابقات لیگ دوم تخت جمشید و استخدام اولین بازیکن اروپایی در فوتبال ایران – 1356

3- استخدام ستارگانی تازه مثل محمد پنجعلی و محمد صادقی در تیم مدل تازه – 1357

4- قهرمانی در جام شهید اسپندی، خداحافظی ذوالفقارنسب، اله‌وردی و زادمهر از تیم- 1358

***

با آغاز دوران جنگ تعلق خاطر پرسپولیس از محل باشگاهش یعنی بولینگ عبده قطع شد. پرسپولیس بدون زمین تمرین و مامنی شایسته کار خودش را در اوج تنگدستی آغاز کرد. با این حال عوارض دوران جنگ تا 2 سال بعد از پایان جنگ یعنی تا سال 69 ادامه‌دار بود.

1- شرکت در جام انتخابی تهران، حضور غلامرضا فتح‌آبادی و ضیاء عربشاهی در تیم- 1359

2- واگذاری بولینگ عبده به بنیاد مستضعفان، قهرمانی در جام بین‌المللی وحدت، استخدام ناصر محمدخانی، روح‌ا... عبادزاده و بهروز سلطانی در پرسپولیس – 1360

3- قهرمانی در جام باشگاه‌های تهران، خداحافظی محمد دادکان از فوتبال – 1361

4- قهرمانی در جام حذفی سال 61، عقب مانده از قبل، از دست رفتن قهرمانی سال جدید – 1362

5- غوغای پروین با ثبت 9 گل در 6 بازی تهران، تعطیلی مسابقات باشگاه‌های تهران- 1363

6- شرکت در جام دو گروهی تهران، غائله رضا عابدیان و 3 بازی 3- صفر به سود حریفان پرسپولیس و ناکامی سرخپوشان در صعود، حضور انصاری‌فرد، پیوس، شاهرخ بیانی و مرتضی فنونی‌زاده در تیم- 1364

7- قهرمانی در جام باشگاه‌های تهران، شکست طلسم 9 سال ناکامی برابر استقلال با پیروزی 3- صفر، حضور رحیم یوسفی و سعید نعیم‌آبادی در تیم- 1365

8- کسب 3 جام قهرمانی تهران، حذفی تهران و حذفی کشور، حضور مرتضی کرمانی و محسن عاشوری در پرسپولیس- 1366

9- تکرار قهرمانی در تهران، حضور مجتبی محرمی و کریم باوی در پرسپولیس- 1367

10- تکرار قهرمانی در تهران، انتصاب پروین سرمربی پرسپولیس به سرمربیگری در تیم ملی – 1368

11- تکرار قهرمانی در تهران، حضور سعید عزیزان و نادر محمدخانی در پرسپولیس – 1369

پولی که وارد فوتبال دهه 70 شد، چند برابر پول سالیان گذشته بود. با این حال، از سال 72 بود که پرسپولیس تحت تاثیر آغاز دوران پول‌مداری در فوتبال قرار گرفت. آن هم زمانی بود که تیم زیر نظر وزارت معادن و فلزات رفت. تا وقتی وزارتخانه از تیم حمایت می‌کرد همه چیز خوب بود، اما به محض قطع این حمایت‌ها همه چیز به هم ریخت و دوران سقوط و سرگشتگی در تیم آغاز شد.

1- قهرمانی در مسابقات جام در جام آسیا – 1370

2- قهرمانی در مسابقات جام حذفی کشور، حضور استیلی و خاکپور در تیم- 1371

3- انتقال مدیریت پرسپولیس از سازمان تربیت‌بدنی به وزارت معادن و فلزات- 1372

4- حضور بگوویچ، حمید درخشان و یورگن گده به‌عنوان سرمربیان پرسپولیس در 3 دوره مختلف و حضور عابدزاده، علی دایی، نامجو مطلق و پیروانی به‌عنوان یاران جدید تیم- 1373

5- اولین قهرمانی در لیگ ایران بعد از گذشت 10 سال، حضور مهدی مهدوی‌کیا و یحیی گل‌محمدی به‌عنوان بازیکنان و استانکو به‌عنوان سرمربی در پرسپولیس- 1374

6- شکست طلسم ناکامی برابر استقلال، استخدام کریم باقری، میناوند و بزیک در تیم- 1375

7- کسب قهرمانی در لیگ پنجم حرفه‌ای، خداحافظی فرشاد پیوس از فوتبال و حضور هاشمی‌نسب، جلالی و کاویانپور در تیم- 1376

8- حضور علی کریمی در پرسپولیس، بازگشت علی پروین به تیم- 1377

9- قهرمانی در لیگ هشتم آزادگان- 1378

***

عوارض خروج از وزارت معادن و فلزات رفته‌رفته خودنمایی کرد. تیم دچار بحران مالی و مدیریتی شد. اختلاف‌ها از زمستان 79 تا بهار 81 به طول انجامید، جنگ سهام با پیروزی سازمان به پایان رسید. در دوران جدید ظهور پول، حتی ارزش‌های اخلاقی را تحت‌الشعاع خود قرار داده بود. پرسپولیس دوران جدیدی را آغاز کرده است.

1- قهرمانی در لیگ نهم آزادگان و آغاز بلوی مدیریتی در پرسپولیس- 1379

2- اوج‌گیری جنگ سهام در پرسپولیس، انتقال مدیریت به علی پروین- 1380

3- قهرمانی در لیگ اول حرفه‌ای، واگذاری مدیریت تیم به سازمان تربیت‌بدنی- 1381

4- بازگشت علی دایی به پرسپولیس، سقوط تیم به سکوی پنجم لیگ حرفه‌ای- 1382

5- حضور راینر زوبل آلمانی در ترکیب تیم- 1383

6- سقوط پرسپولیس به رتبه نهم جدول رده‌بندی، خداحافظی عابدزاده از فوتبال- 1384

7- حضور در فینال جام حذفی 1384 و 1385

تاریخچه باشگاه استقلال تهران


در سال 1323 چهار جوان تصمیم گرفتند تا باشگاهی تاسیس نمایند. نام انها میرزایی،نواب،خشایار و جانانپور بود. تصمیم انها در چهارم مهر این سال عملی شد و باشگاه نیز خیابان فردوسی در نظر گرفته شد. علاوه بر انها خاکزاد،گیتی،گریش،کلانی،مهدیون و حسینی نیز دیگر اعضای باشگاه بودند که به دلیل علاقمندیشان به دوچرخه سواری نام باشگاه را ( دوچرخه سواران) نهادند.ابتدا تنها رشته فعال باشگاه دوچرخه سواری بود،اما بعدها رشته های والیبال،پینگ پنگ،بسکتبال،وزنه برداری،کشتی،شنا و فوتبال نیز فعالیت خود را آغاز کرد. طی مذاکراتی که مسئولان باشگاه دوچرخه سواران با علی دانائی فرد مو سس وقت باشگاه تورانجام دادند، موافقت شد که باشگاه تور با نام دوچرخه سواران وارد عرصه رقابت در فوتبال شود.
رقابت اصلی در فوتبال کشور تا پیش از سال 1325 بین 3تیم دارایی،شاهین و سرباز بود، اما با ورود تیم دوچرخه سواران که از همان ابتدا با پیراهن آبی وارد میدان شد،مثلث قدرت به مربع شد و قطب چهارم فوتبال نیز شکل گرفت. تیم دوچرخه سواران در سال 1325 و با حضور پرویز عمو اوغلی،گرائیلی،دانائی و سید آقا جلالی در هیئت مدیره تشکیل و روانه رقابتها شد.حاصل کار نایب قهرمانی در سالهای 25 و 26،نایب قهرمانی و قهرمانی جام حذفی در همان سالها بود. در سال 1328 نام باشگاهدوچرخه سواران به تاج تغئیر یافت و در همین سال قهرمان باشگاههای تهران شد.به دلیل اهمیت باشگاه تاج از ردیف بودجه اختصاصی برخوردار شد.رنگ لباس باشگاه نیز پیراهن آبی با آستین سفید، شرت سفید و جوراب سفید بود. علی دانائی فرد برای تقویت این تیم، تیمهای تورج، افسر،دیهیم،کورش و اتم را تاسیس کرد. تاج در سراسر کشور گسترش یافت و در شهرهای اهواز و رشت بیش از دیگر نقاط ایران پایگاه مردمی یافت.


زمان شکوفایی

اولین سفر خارجی باشگاه تاج به افغانستان بود که سمره آن پیروزی 3 بر 2 تیم تاج شد. دهه 40 زمان شکوفایی باشگاه تاج بود. این تیم با تیم های خارجی چون: راپیدوین اتریش،تورپیدوی موسکو،اسپارتا پراک چک، دوسلدورف آلمان،کریستان پرو و تیم های دیگری از کشورهای برزیل،سوئیس،ترکیه،سوئد و آذربایجان بازی های دوستانه برگزار کرد که موجب شهرت بیشتر این باشگاه شد.در این دهه ، باشگاه تاج با به خدمت گرفتن رایکوف یوگوسلاو تحولی شگرف در فوتبال استقلال و حتی ایران به وجود آورد.نسل ماندگار فوتبال ایران به خصوص استقلال، در این دهه شکل گرفت.افرادی چون ناصر حجازی، منصور پورحیدری،نصر ا.. عبدالهی،پرویز قلیچ خانی،علی جباری،فرامرز ظلی،جلال طالبی،جواد قراب،غلامحسین مظلومی،عزت جانملکی، ایرج دانائی فرد، منصور رشیدی، حسن روشن و ... از جمله آنان بودند.

اولین قهرمانی در آسیا

در فروردین سال 1349 و در باشگاه لبریز از تماشاگر امجدیه( شهید شیرودی)، تیم های تاج از ایران هاپوئل رژیم صهیونیستی فینال جام باشگاهای آسیا را برگزار کردند. در این دیدار تیم تاج تا دقیقه 83 یک بر صفر عقب بود که در این دقیقه غلام وفا خواه که به مرد جامها معروف بود، گل تساوی را وارد دروازه حریف کرد و کار به وقت اضافه کشیدکه تیم تاج با گل مسعود معینی مدافع پیش تاخته خود در وقت اضافه قهرمان آسیا شد.

ترکیب تیم تاج که قهرمان آن دوره شد عبارت بود از : ناصر حجازی، علی جباری ،مهدی لواسانی ،جواد ا.. وردی ،کاروحق وردیان ،مسعود معینی ،غلامحسین مظلومی ،عزت جانملکی ،جواد قراب ،اکبر کارگرجم ،علیرضا حاج قاسم ،نصر ا...عبداللهی ،مهدی حاج محمد ،عباس مژدهی ،منصور پورحیدری و مسعود مژدهی یاران کمکی این تیم: غلام وفاخواه از عقاب و محمود خوردبین از پرسپولیس بودند. سرمربی تیم رایکوف از یوگسلاوی بود.

تغییر نام تاج به استقلال و دومین قهرمانی در آسیا

با پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 باشگاه تاج به استقلال تغئیر نام پیدا کرد. استقلال در سال 1370 برای دومین بار قهرمان آسیا شد. استقلال در فینال باشگاه های آسیا توانست تیم لیائولینگ چین را با نتیجه 2 بر 1 شکست دهد و جام را برای دومین بار به خانه بیاورد.در این دوره عبدالصمد مرفاوی آقای گل شد، مجید نامجو مطلق تکنیکی ترین بازیکن، عباس سرخاب بهترین بازیکن و احمدرضا عابدزاده بهترین دروازه بان جام شدند. بازیکنان استقلال در این دوره عبارت بودند از : احمدرضا عابدزاده ،حمیدرضا بابازاده ، شاهرخ بیانی ،شاهین بیانی ،فرشاد فلاحت زاده ،رضا حسن زاده ،مهدی فنونی زاده ،امیر موسوی نیا ،صادق ورمزیار ،رضا نعلچگر ، جعفر مختاری فر ،امیر قلعه نویی ،رضا احدی ،میرشاد ماجدی ،ایمان عالمی ،عبدالصمد مرفاوی ،عباس سرخاب ،عبدالعلی چنگیز ، مسعود غفوریهای اصل ،ناصر عباسی ،مرحوم امیر دولت آبادی ،خسرو پارسا و مجید نامجو مطلق. یاران کمکی این تیم نیز سید غلی افتخاری سید مهدی ابطهی بودند. سرمربی: منصور پورحیدری.

مربیان خارجی از بدو تاسیس

زدراکو رایکوف، ولادمیر جکیج، بونژاک، یوگنی سوکومور خوف،جکیچ دلیچ، لئونید بیلفسکی و رولند کوخ از جمله مربیان خارجی بودند که با استقلال کار کردند. در این میان رایکوف بیشترین سابقه حضوررا دارد که به مدت هشت سال مربی استقلال بود و طی این دوره با استقلال قهرمان ایران در سال 49،قهرمان جام میلزهند، دو دوره قهرمانی باشگاهای آسیا و قهرمانی جام اتحاد را در کارنامه خود دارد.


مربیان استقلال از آغاز تا کنون

مرحوم علی دانائی فرد،محمود بیاتی،مرحوم رسول مدد نوعی،محمد رنجبر،حشمت مهاجرهنی،پرویز ابو طالب،مجتبی کرد نوری،کمائی،مرحوم جاهد،مصطفی شرکا،حسن حبیبی،حسن عضدی ،رضوی،اصغر شرفی،کامبیز جمالی،محمد صلاحی،منصور پورحیدری،غلامحسین مظلومی،بیژن ذوالفقارنسب،ناصر حجازی،رضانعلچگر،عبداللهی،بهتاش فریبا،اصغرحاجیلو،پرویزمظلومی،حمید ملک احمدی ،منصور رشیدی،جواد زرینچه و امیر قلعه نویی مربیانی بودند که که از بدو تاسیس تا کنون به عنوان سرمربی رهبری تیم را برعهده داشتند.


شایسته ترین ها و اولین های تاریخ 60 ساله باشگاه استقلال

گلزنان جام جهانی 1978 آرزانتین:ایرج دانائی فرد و حسین روشن هر دو در تیم استقلال بودند.

اولین گلزن ایرانیدر جام جهانی: ایرج دانائی فرد.

اولین لژیونر:بیوک جدیکار (1336 به تیم ویکتوریا برلین)

اولین مربی:مرحوم علی دانائی فرد از سال 1325 تا سال 1348 به مدت 23 سال

اولین آقای گل آبی پوشان در لیگ: غلامحسین مظلومی در اولین دوره تخت جمشید با 15 گل زده.

اولین کاپیتان: کامبیز جمالی

بازیکن تیم منتخب جهان:ایرج دانایی فرد.

پرافتخارترین مربی:منصور پورحیدری با بیش از 300 مسابقه و افتخار قهرمانی سال 90 باشگاه های آسیا.

بیشترین تعداد حضور: جواد زرینچه با 336 بازی طی 12 سال

کوتاه ترین گل در داربی: علی سامره در ثانیه 37 بازی مقابل پرسپولیس

پرجمعیت ترین بازی آسیا: استقلال ایران-جوبیلوایواتا ژاپن (با حضور 120 هزار تماشاگر در ورزشگاه آزادی فینال جام باشگاه های آسیا در سال 78 )

بهترین بازیکن سال کشور بعد از انقلاب: علیرضا منصوریان1374 (گزینش بهترین بازیکن برای اولین بار مرسوم شد)

جوانترین مربی: امیر قلعه نویی